BÃO, LŨ LỤT CÓ ĐƯƠNG NHIÊN ĐƯỢC XEM LÀ SỰ KIỆN BẤT KHẢ KHÁNG KHÔNG?

Trong tình hình mưa bão, lũ lụt đang diễn biến phức tạp những ngày qua, không ít doanh nghiệp trên cả nước đã bị ảnh hưởng nặng nề, khiến cho nhiều hợp đồng làm ăn từ lớn tới nhỏ bị đình trệ, hoặc thậm chí không thể thực hiện. Khi rơi vào hoàn cảnh này, nhiều doanh nghiệp cho rằng mình sẽ được miễn các trách nhiệm vì gặp phải sự kiện bất khả kháng. Thế nhưng liệu các yếu tố thời tiết, thiên tai như bão, lũ lụt có đương nhiên được xem là sự kiện bất khả kháng hay không? Bài viết này sẽ giúp các bạn có câu trả lời.

1. Thế nào là sự kiện bất khả kháng?

Theo quy định tại khoản 1 Điều 156 Bộ luật Dân sự năm 2015, sự kiện bất khả kháng là sự kiện xảy ra một cách khách quan không thể lường trước được và không thể khắc phục được mặc dù đã áp dụng mọi biện pháp cần thiết và khả năng cho phép.

Khi gặp phải một sự kiện được xác định là bất khả kháng, khiến cho việc thực hiện hợp đồng không thể hoàn thành thì doanh nghiệp sẽ được miễn các trách nhiệm do vi phạm hợp đồng, theo các quy định tại Điều 351 Bộ luật Dân sự năm 2015 và Điều 294 Luật Thương mại năm 2005.

2. Bão, lũ lụt có đương nhiên được xem là sự kiện bất khả kháng?

Từ khái niệm về sự kiện bất khả kháng được quy định tại khoản 1 Điều 156 Bộ luật Dân sự năm 2015, có thể thấy bão, lũ lụt sẽ không đương nhiên được xem là sự kiện bất khả kháng.

Các hiện tượng thiên nhiên như bão, lũ lụt chỉ được xem là sự kiện bất khả kháng khi đáp ứng được các điều kiện sau:

a. Phải xảy ra một cách khách quan

Sự kiện xảy ra không do ý thức chủ quan của doanh nghiệp. Các hiện tượng thiên nhiên đương nhiên đáp ứng được điều kiện này.

b. Không thể lường trước được

Doanh nghiệp phải không thể lường trước được bão, lũ sẽ xảy ra. Trong kỷ nguyên hiện đại với hệ thống dự báo thời tiết tiên tiến, việc chứng minh tính không lường trước của một cơn bão hay trận lũ thường được cảnh báo công khai một cách rộng rãi là vô cùng khó khăn.

c. Không thể khắc phục được mặc dù đã áp dụng mọi biện pháp cần thiết và khả năng cho phép

Doanh nghiệp không thể khắc phục thiệt hại hoặc không thể cố gắng hoàn thành nghĩa vụ hợp đồng dù đã áp dụng mọi biện pháp cần thiết và khả năng cho phép.

Ngoài ra, doanh nghiệp còn phải thực hiện các nghĩa vụ thông báo về sự kiện bất khả kháng cho đối tác theo sự thỏa thuận trong hợp đồng, nghĩa vụ này cũng được quy định rõ ràng tại Điều 295 Luật Thương mại 2005.

3. Thực tiễn xét xử

Vào năm 2020, cơn bão Maysak đổ bộ vào Hàn Quốc đã gây ra ảnh hưởng không nhỏ tới các doanh nghiệp. Một vụ kiện diễn ra trong bối cảnh đó đã được trọng tài thương mại giải quyết, xoay quanh vấn đề liệu cơn bão này có được xem là “sự kiện bất khả kháng” hay không.

Nguyên đơn là một doanh nghiệp bảo hiểm, ký kết hợp đồng bảo hiểm hàng hóa với một công ty cổ phần chế tạo ô tô (sau đây gọi là “Công ty chế tạo”) vào tháng 8/2020. Trước đó vào năm 2019, Công ty chế tạo đã ký hợp đồng dịch vụ với Bị đơn là một công ty vận chuyển, theo đó Bị đơn nhận vận chuyển hàng hóa được bảo hiểm từ cảng Xingang (Trung Quốc) đến cảng Hải Phòng (Việt Nam).

Tháng 10/2020, khi tiến hành kiểm tra giao nhận hàng hóa, Công ty chế tạo phát hiện hàng trong một số container bị ẩm ướt, và đã gửi Thông báo tổn thất đến các bên có liên quan. Nguyên đơn đã trả tiền bồi thường bảo hiểm cho Công ty chế tạo và thế quyền để yêu cầu Bị đơn bồi hoàn số tiền đó. 

Trong thời điểm thực hiện dịch vụ vận chuyển, cơn bão Maysak đã xảy ra và gây ra tình trạng các container chứa hàng hóa đặt tại cảng Busan (Hàn Quốc) bị ngập nước biển, làm hư hại hàng hóa. Bị đơn đã viện dẫn Điều 10 của Hợp đồng dịch vụ vận chuyển và cho rằng cơn bão này phải được coi là sự kiện bất khả kháng, vì vậy theo quy định tại khoản 2 Điều 351 Bộ luật dân sự năm 2015, khoản 2 Điều 151 Bộ luật hàng hải năm 2010, khoản 1 Điều 294 Luật thương mại 2005 và khoản 4 Điều 10 của Hợp đồng, Bị đơn được miễn trách nhiệm khi vi phạm hợp đồng do sự kiện bất khả kháng.

Nguyên đơn cho rằng bão Maysak không phải là sự kiện bất khả kháng, bởi không đáp ứng được đủ các điều kiện quy định tại Điều 156 Bộ luật Dân sự năm 2015. Đồng thời, Bị đơn cũng không chứng minh được bão Maysak là nguyên nhân trực tiếp gây ra tổn thất và cũng không thực hiện nghĩa vụ thông báo về sự kiện bất khả kháng theo quy định của Hợp đồng.

Hội đồng Trọng tài đã đồng tình với quan điểm của Nguyên đơn, cho rằng bão Maysak là một sự kiện xảy ra khách quan nhưng không phải là không thể lường trước được do đã được dự báo công khai và các bên đều biết về sự xuất hiện của cơn bão này. Hồ sơ vụ việc cũng cho thấy không có bất cứ thông báo nào của Bị đơn về sự kiện bất khả kháng, và cũng không có bằng chứng về việc Bị đơn đã áp dụng mọi biện pháp cần thiết và khả năng cho phép để khắc phục, hạn chế ảnh hưởng của bão. Do đó, Bị đơn không thể căn cứ vào sự kiện bão Maysak để yêu cầu được miễn trách nhiệm đối với các tổn thất về hàng hoá mà Bị đơn nhận vận chuyển.