Ngày 25/11/2025 – Phó Thủ tướng thường trực Chính phủ Nguyễn Hòa Bình đề cập tới chủ trương không cho phép các trường đại học không chuyên đào tạo một số lĩnh vực. Tới đây chỉ trường y mới được đào tạo bác sĩ, trường chuyên về luật mới được đào tạo cử nhân luật. Cá nhân Luật sư Nguyễn Chí Thiện hoàn toàn ủng hộ chủ trương của Phó Thủ tướng Nguyễn Hòa Bình về việc không cho phép các trường đại học không chuyên đào tạo Cử nhân Luật mà chỉ được dạy luật như một môn phối hợp.
Mặc dù Việt Nam là một quốc gia đang phát triển, giáo dục vẫn luôn là trụ cột quan trọng nhất để thúc đẩy sự phát triển bền vững. Nhân lực chất lượng cao bao gồm nguồn lao động, đội ngũ nghiên cứu, chuyên gia trong mọi lĩnh vực là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của đất nước. Chính vì vậy, trong nhiều năm qua, hệ thống giáo dục đại học đã chứng kiến sự bùng nổ về số lượng: các trường cao đẳng đua nhau “lên đời” thành đại học, nhiều trường đại học mở ồ ạt hàng loạt ngành mới để đáp ứng thị hiếu thị trường hoặc mục tiêu thương mại hóa giáo dục. Không ít trường vốn không có chuyên môn ở lĩnh vực nhất định vẫn cố gắng mở ngành đào tạo tương ứng, chạy vạy tìm giảng viên ở nhiều nơi để “lấp chỗ trống”, bất chấp năng lực đào tạo thực chất.
Đáng lo ngại hơn, nhiều cơ sở giáo dục gia tăng hình thức đào tạo từ xa cho các ngành hết sức đặc thù, trong khi điều kiện học tập sơ sài, tiêu chuẩn đầu ra lỏng lẻo, miễn sao thu hút được càng nhiều người học càng tốt. Các mô hình liên kết mở lớp đào tạo khắp nơi nở rộ, tạo ra môi trường học mà người học chỉ cần có bằng, còn chất lượng chương trình thì bị xem nhẹ. Nếu xu hướng này tiếp tục kéo dài, hệ quả sẽ vô cùng nghiêm trọng: chất lượng giáo dục bị suy giảm, sự hình thành nguồn nhân lực yếu kém trở thành gánh nặng cho xã hội, và toàn bộ hệ thống giáo dục rơi vào nguy cơ “bát nháo, thập cẩm”, đánh mất chuẩn mực nghề nghiệp và đánh đổi chất lượng để chạy theo số lượng. Nếu chúng ta thờ ơ trong công tác quản lý giáo dục, tức là đang tự làm suy yếu nguồn nhân lực kiến tạo tương lai của đất nước. Một nền giáo dục mất chuẩn sẽ kéo theo sự suy giảm nghiêm trọng chất lượng nguồn lao động, làm chậm lại sự phát triển quốc gia trong dài hạn.
Một trong những hệ quả nhãn tiền của tình trạng đào tạo tràn lan, không đúng chuyên ngành là sinh viên ra trường ngày càng làm trái ngành, trái nghề. Do được đào tạo không bài bản, thiếu kiến thức nền tảng và chuyên môn thực chất, người học không thể đáp ứng được tiêu chí tuyển dụng của doanh nghiệp. Mục tiêu lớn nhất của giáo dục đại học là tạo ra nguồn nhân lực chất lượng cao, nhưng khi chất lượng đào tạo suy giảm, sinh viên tốt nghiệp rơi vào tình trạng “thừa bằng cấp nhưng thiếu năng lực”, kéo theo sự lãng phí lớn cho xã hội và cản trở sự phát triển của thị trường lao động.
Trong bối cảnh đó, việc đào tạo ngành Luật – một ngành có tính đặc thù, yêu cầu tính chính xác, chuyên môn và tính hệ thống rất cao, lại càng không thể bị xem nhẹ. Là một người học, nghiên cứu và đang làm việc trong lĩnh vực pháp lý, tôi hiểu rõ rằng pháp luật không chỉ là những dòng chữ khô cứng trên giấy. Pháp luật phản ánh bản chất chính trị, kinh tế, xã hội của đất nước. Sự hời hợt trong việc đào tạo luật hay áp dụng luật đều có thể gây ra những hệ lụy nghiêm trọng, đe dọa trực tiếp đến đời sống xã hội, quyền và lợi ích của người dân cũng như sự phát triển của quốc gia.
Không giống nhiều ngành nghề có thể linh hoạt chuyển đổi trái ngành, lĩnh vực pháp lý đòi hỏi nền tảng lý luận vững chắc, được đào tạo bài bản và chuyên sâu. Muốn hành nghề luật bắt buộc phải trải qua quá trình đào tạo chính quy, tích lũy kiến thức nền tảng, hiểu sâu bản chất của pháp luật và bộ máy nhà nước. Cũng như ngành Y, đây không phải lĩnh vực mà một người chỉ “học qua loa”, hay học ở một cơ sở không đủ chuyên môn, rồi bước ra hành nghề được. Sai sót trong pháp lý cũng có thể gây ra những thiệt hại nghiêm trọng không kém gì sai sót trong y khoa.
Do đó, việc Chính phủ yêu cầu chỉ các trường đại học chuyên ngành luật mới được đào tạo và cấp bằng Cử nhân Luật là một bước đi cần thiết và đúng đắn. Quy định này sẽ góp phần hạn chế tình trạng lạm phát bằng cấp nhưng chất lượng nhân lực không tương xứng, đồng thời củng cố tính chuẩn mực và chuyên sâu của ngành đào tạo luật. Các trường không chuyên luật vẫn có thể giảng dạy các học phần mang tính bổ trợ như Pháp luật đại cương hoặc các môn luật chuyên ngành liên quan đến lĩnh vực đào tạo (như Luật Doanh nghiệp, Luật Xây dựng, Luật Sở hữu trí tuệ…), qua đó vẫn bảo đảm sinh viên được trang bị kiến thức pháp lý ứng dụng cần thiết mà không làm méo mó hệ thống đào tạo nguồn nhân lực pháp lý.
Tóm lại, sự phân hóa rõ ràng giữa cơ sở giáo dục đại học chuyên luật và không chuyên luật là xu hướng tất yếu, và là tín hiệu tích cực trong quá trình cải cách nền giáo dục. Chủ trương này không chỉ trả lại giá trị thực cho tấm bằng Cử nhân Luật mà còn giúp nâng cao chất lượng đào tạo, tạo dựng nền tảng nhân lực pháp lý vững mạnh cho tương lai. Đây là bước đi quan trọng nhằm bảo vệ chất lượng giáo dục, gìn giữ sự nghiêm minh của pháp luật và nâng tầm vị thế giáo dục Việt Nam trên trường quốc tế.
Lĩnh vực pháp lý đòi hỏi nên tảng lý luận vững chắc, được đào tạo bài bản và chuyên sâu, muốn hành nghề luật bắt buộc phải trải qua quá trình đào tạo chính quy, tích lũy kiến thức nền tảng, hiểu sâu bản chất của pháp luật và bộ máy nhà nước…
(Quan điểm bài viết này được đăng một phần tại Báo pháp Pháp luật Thành phố Hồ Chí Minh ngày 27/11/2025 với chủ đề “Tranh luận về định hướng mới trong đào tạo cử nhân luật”; và Trang tin điện tử Giáo dục Việt Nam ngày 8/12/2025 với chủ đề “Siết điều kiện đào tạo cử nhân luật là hợp lý nhưng cần rõ tiêu chí và lộ trình thực hiện”).
Luật sư Nguyễn Chí Thiện
