Trong bối cảnh kinh tế biến động, nhiều doanh nghiệp rơi vào tình trạng thiếu đơn hàng, thua lỗ, tái cơ cấu hoặc buộc phải thu hẹp sản xuất. Một trong những giải pháp thường được doanh nghiệp lựa chọn là cho người lao động nghỉ không hưởng lương. Tuy nhiên, điều này lại làm phát sinh rất nhiều băn khoăn: doanh nghiệp gặp khó khăn có được phép cho người lao động nghỉ không hưởng lương không, hay đây là hành vi vi phạm pháp luật lao động?
Không ít người lao động lo lắng bị ép nghỉ không lương, trong khi doanh nghiệp lại cho rằng đây là biện pháp tạm thời để duy trì hoạt động. Bài viết dưới đây sẽ giúp làm rõ quy định pháp luật năm 2026, xác định khi nào việc cho nghỉ không hưởng lương là hợp pháp, khi nào xâm phạm quyền người lao động, và người lao động cần làm gì để bảo vệ mình.
I. CƠ SỞ PHÁP LÝ
1. Bộ luật Lao động năm 2019;
2. Nghị định 145/2020/NĐ-CP.
II. NGHỈ KHÔNG HƯỞNG LƯƠNG LÀ GÌ?
Nghỉ không hưởng lương là việc người lao động tạm thời không làm việc và không được trả tiền lương trong khoảng thời gian nhất định. Đây không phải là chế độ bắt buộc mà chỉ được áp dụng khi có sự thỏa thuận giữa người lao động và người sử dụng lao động.
Theo nguyên tắc của pháp luật lao động, tiền lương là nghĩa vụ cơ bản của doanh nghiệp khi người lao động thực hiện công việc theo hợp đồng lao động. Vì vậy, mọi trường hợp người lao động nghỉ không hưởng lương đều phải có căn cứ hợp pháp.
III. DOANH NGHIỆP GẶP KHÓ KHĂN CÓ ĐƯỢC TỰ Ý CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG NGHỈ KHÔNG HƯỞNG LƯƠNG KHÔNG?
Câu trả lời là không. Pháp luật lao động không cho phép doanh nghiệp đơn phương ép người lao động nghỉ không hưởng lương, kể cả trong trường hợp doanh nghiệp gặp khó khăn về tài chính, thiếu đơn hàng hoặc tái cơ cấu. Việc cho người lao động nghỉ không hưởng lương chỉ hợp pháp khi có sự đồng ý của người lao động. Sự đồng ý này phải được thể hiện rõ ràng, tự nguyện và tốt nhất là bằng văn bản để tránh tranh chấp về sau.
Nếu doanh nghiệp tự ý ra quyết định cho người lao động nghỉ không lương mà không có sự thỏa thuận, thì hành vi này có thể bị xem là vi phạm pháp luật lao động và xâm phạm quyền lợi hợp pháp của người lao động.
Khi doanh nghiệp gặp khó khăn, pháp luật cho phép doanh nghiệp lựa chọn nhiều giải pháp khác phù hợp hơn thay vì buộc người lao động nghỉ không hưởng lương. Chẳng hạn như thỏa thuận làm việc bán thời gian, điều chỉnh giờ làm việc, bố trí công việc khác theo hợp đồng hoặc thỏa thuận tạm hoãn hợp đồng lao động. Đối với trường hợp khó khăn kéo dài và không thể duy trì việc làm, doanh nghiệp có thể cho người lao động thôi việc vì lý do kinh tế nhưng phải tuân thủ đúng trình tự pháp luật và chi trả đầy đủ quyền lợi cho người lao động.
IV. TRƯỜNG HỢP DOANH NGHIỆP ĐƯỢC CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG NGHỈ KHÔNG HƯỞNG LƯƠNG
Trong thực tế, doanh nghiệp vẫn có thể cho người lao động nghỉ không hưởng lương nếu rơi vào các trường hợp sau đây: người lao động chủ động đề nghị nghỉ không hưởng lương vì lý do cá nhân; hai bên thỏa thuận tạm hoãn thực hiện hợp đồng lao động; hoặc doanh nghiệp gặp khó khăn nhưng đã trao đổi, thống nhất và được người lao động đồng ý bằng văn bản. Trong các trường hợp này, việc nghỉ không hưởng lương được xem là hợp pháp và không bị coi là vi phạm Bộ luật Lao động.
Khi doanh nghiệp gặp khó khăn, pháp luật cho phép doanh nghiệp lựa chọn nhiều giải pháp khác phù hợp hơn thay vì buộc người lao động nghỉ không hưởng lương. Chẳng hạn như thỏa thuận làm việc bán thời gian, điều chỉnh giờ làm việc, bố trí công việc khác theo hợp đồng hoặc thỏa thuận tạm hoãn hợp đồng lao động.
Đối với trường hợp khó khăn kéo dài và không thể duy trì việc làm, doanh nghiệp có thể cho người lao động thôi việc vì lý do kinh tế nhưng phải tuân thủ đúng trình tự pháp luật và chi trả đầy đủ quyền lợi cho người lao động.
V. CÂU HỎI THƯỜNG GẶP
1. Doanh nghiệp gặp khó khăn có được ép người lao động nghỉ không lương không?
Không. Pháp luật không cho phép doanh nghiệp đơn phương ép người lao động nghỉ không hưởng lương.
2. Nghỉ không hưởng lương có phải đóng bảo hiểm xã hội không?
Không. Trong thời gian nghỉ không hưởng lương từ 14 ngày làm việc trở lên trong tháng thì không phải đóng bảo hiểm xã hội.
3. Người lao động không đồng ý nghỉ không lương thì có bị cho nghỉ việc không?
Doanh nghiệp không được sa thải người lao động chỉ vì họ không đồng ý nghỉ không hưởng lương trái pháp luật.
VI. KẾT BÀI
Việc doanh nghiệp gặp khó khăn không đồng nghĩa với việc được quyền xâm phạm quyền người lao động. Pháp luật lao động Việt Nam chỉ cho phép nghỉ không hưởng lương khi có sự thỏa thuận tự nguyện giữa hai bên. Mọi hành vi ép buộc đều tiềm ẩn rủi ro pháp lý cho doanh nghiệp và gây thiệt hại cho người lao động.
Nếu bạn là người lao động đang bị ép nghỉ không lương hoặc là doanh nghiệp cần tư vấn phương án xử lý nhân sự đúng luật khi gặp khó khăn, hãy liên hệ luật sư lao động để được tư vấn cụ thể, hạn chế rủi ro và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.
Bài viết trên là vấn đề liên quan đến “Khi doanh nghiệp gặp khó khăn có được phép cho người lao động nghỉ không hưởng lương không?”, John Nguyễn & Các cộng sự xin gửi đến quý bạn đọc/ khách hàng. Nếu như còn những thắc mắc liên quan đến lĩnh vực này thì quý bạn đọc/ khách hàng có thể liên hệ đến John Nguyễn & Các cộng sự (Hotline: 0988 599 854 hoặc email: [email protected]) để có sự tư vấn đầy đủ và chính xác nhất từ các chuyên gia. Đội ngũ luật sư chúng tôi luôn nỗ lực hết mình để mang đến giải pháp pháp lý hiệu quả cho quý khách hàng, vì chúng tôi luôn định hướng “Chất lượng là danh dự”.
