1. Nguyên tắc thế quyền trong bảo hiểm là gì?
Nguyên tắc thế quyền (principle of subrogation) còn có tên gọi khác là nguyên tắc chuyển quyền đòi bồi thường. Đây được xem là sự mở rộng và hệ quả của nguyên tắc bồi thường. Khi công ty bảo hiểm đã trả tiền bồi thường cho người được bảo hiểm, công ty bảo hiểm được quyền đứng vào vị trí người được bảo hiểm để truy đòi từ bên thứ ba gây thiệt hại. Nói cách khác, nhà bảo hiểm đóng vai trò trung gian – bồi thường trước cho người bị thiệt hại rồi thay họ thu lại từ người có lỗi. Nguyên tắc thế quyền cho phép công ty bảo hiểm khôi phục chi phí, giảm tổn thất, và bảo vệ cân đối tài chính của doanh nghiệp.
Ví dụ: Người tham gia bảo hiểm đang lái xe ô tô và bị một người khác đâm vào, và bị tổn thất về tài sản, hư hại chiếc xe của mình. Khi đó công ty bảo hiểm sẽ chịu trách nhiệm bồi thường cho người được bảo hiểm phần tài sản bị tổn thất. Đồng thời thay mặt người được bảo hiểm lấy lại số tiền đền bù từ người gây ra tổn thất trên.
Tuy nhiên, căn cứ tại khoản 4 Điều 16 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 quy định nguyên tắc giao kết và thực hiện hợp đồng bảo hiểm,nguyên tắc thế quyền không áp dụng đối với hợp đồng bảo hiểm nhân thọ và hợp đồng bảo hiểm sức khỏe. Bởi vì tính mạng, tuổi thọ của con người là vô giá, không thể định lượng để quy ra giá trị cụ thể được. Đối với hợp đồng bảo hiểm nhân thọ và hợp đồng bảo hiểm sức khỏe áp dụng nguyên tắc khoán – tức là khi bị bên thứ ba gây thiệt hại thì bên được bảo hiểm vẫn nhận được tiền từ bên bảo hiểm và được thực hiện yêu cầu bồi thường thiệt hại cho mình trên cơ sở mức bồi thường được quy định trên hợp đồng.
2. Cơ sở hình thành nguyên tắc thế quyền bảo hiểm
Nguyên tắc thế quyền được xem là biện pháp hạn chế tình trạng thu lợi nhuận không hợp pháp từ việc tham gia bảo hiểm. Cụ thể là ngăn chặn lợi ích bất hợp pháp (người được bảo hiểm nhận tiền hai lần cho cùng một tổn thất) và phân bổ rủi ro một cách công bằng giữa những bên phải chịu trách nhiệm. Căn cứ theo Điều 365 Bộ luật Dân sự năm 2015 và Điều 49 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022, cơ sở của nguyên tắc thế quyền bảo hiểm là:
- Khoản tiền đền bù cho người được bảo hiểm không vượt quá mức tổn thất thực tế;
- Số tiền mà bên thứ ba bồi thường cho công ty bảo hiểm không vượt quá số tiền mà đơn vị đã đền bù cho người được bảo hiểm;
- Nguyên tắc thế quyền có thể áp dụng trước hoặc sau khi bồi thường tổn thất cho người được bảo hiểm. Đồng thời, công ty bảo hiểm là đại diện làm việc với các bên liên quan về vấn đề đền bù tổn thất;
- Người được bảo hiểm cần cung cấp biên bản, chứng từ, bằng chứng, … liên quan đến thiệt hại cho công ty bảo hiểm để thực hiện nguyên tắc thế quyền;
- Trường hợp không khiếu nại bên thứ ba, người này sẽ không phải chịu trách nhiệm về tổn thất dù trực tiếp gây ra. Việc này không công bằng và tiềm ẩn nhiều hệ lụy xấu sau này nên cần phải chuyển quyền đòi đền bù cho công ty bảo hiểm.
3. Điều kiện áp dụng nguyên tắc thế quyền
Để áp dụng nguyên tắc thế quyền, cần đáp ứng các điều kiện sau:
- Rủi ro và tổn thất xảy ra phải nằm trong phạm vi sự kiện bảo hiểm được quy định trong hợp đồng;
- Nguyên nhân gây ra thiệt hại phải do lỗi của người thứ ba và người này phải phát sinh trách nhiệm bồi thường;
- Công ty bảo hiểm đã hoàn thành quá trình trả tiền bảo hiểm cho người được bảo hiểm;
- Người mua chối quyền truy đòi, nguyên tắc thế quyền sẽ không áp dụng.
Nguyên tắc thế quyền – bản chất của nó là quyền đòi lại từ bên vi phạm sau khi nhà bảo hiểm đã tạm ứng bồi thường, với công ty bảo hiểm đóng vai trò trung gian, thực hiện truy đòi để khôi phục công quỹ. Quy định này vừa bảo vệ quyền lợi người được bảo hiểm (được bồi thường kịp thời), vừa bảo vệ nhà bảo hiểm (không phải chịu tổn thất khi lỗi thuộc bên thứ ba) và ngăn chặn hành vi hưởng lợi bất hợp pháp. Tuy nhiên, việc áp dụng đòi hỏi: xác định lỗi rõ ràng, chứng cứ đầy đủ, và đánh giá chi phí, lợi ích trước khi tiến hành truy đòi.
Bài viết trên là vấn đề liên quan đến “Nguyên tắc thế quyền trong bảo hiểm được áp dụng như thế nào?”, John Nguyễn & Các cộng sự xin gửi đến quý bạn đọc/ khách hàng. Nếu như còn những thắc mắc liên quan đến lĩnh vực này thì quý bạn đọc/ khách hàng có thể liên hệ đến John Nguyễn & Các cộng sự (Hotline: 0988 599 854 hoặc email: [email protected]) để có sự tư vấn đầy đủ và chính xác nhất từ các chuyên gia. Đội ngũ luật sư chúng tôi luôn nỗ lực hết mình để mang đến giải pháp pháp lý hiệu quả cho quý khách hàng, vì chúng tôi luôn định hướng “Chất lượng là danh dự”.
