I. Tóm tắt nội dung vụ án
1. Nội dung vụ việc
Trong quá trình tuần tra kiểm soát giao thông trên Quốc lộ 1A (địa phận tỉnh Hà Tĩnh), Tổ cảnh sát giao thông yêu cầu xe ô tô đầu kéo do Phan Thành H điều khiển dừng lại để xử lý hành vi vi phạm tốc độ.
Sau khi dừng xe, H không chấp hành yêu cầu xuất trình giấy tờ mà tranh cãi với lực lượng chức năng. Mặc dù được giải thích rõ lỗi vi phạm, H vẫn lên xe, đóng cửa và bất ngờ điều khiển xe lao thẳng về phía các cảnh sát giao thông đang đứng trước đầu xe.
Một cảnh sát kịp tránh, còn anh Nguyễn Anh Đ không kịp né nên buộc phải bám vào gương chiếu hậu phía trước đầu xe. Nhận thấy anh Đ đang bám vào xe, H không dừng lại mà tiếp tục tăng tốc bỏ chạy. Sau đó, H đánh lái đột ngột về phía dải phân cách cứng giữa đường nhằm hất anh Đ xuống.
Hậu quả, anh Đ bị văng khỏi xe, đập vào dải phân cách rồi rơi xuống đường, bị chấn thương sọ não, gãy xương, với tỷ lệ tổn thương cơ thể 40%.
Sau khi gây ra hậu quả, H tiếp tục điều khiển xe bỏ chạy cho đến khi bị lực lượng chức năng chặn lại. Ngoài hành vi trên, H còn sử dụng giấy phép lái xe giả hạng FC do Từ Công T làm giả để đối phó với lực lượng chức năng.
2. Quá trình giải quyết vụ án
a. Tòa án cấp sơ thẩm
Tòa án nhân dân tỉnh Hà Tĩnh xác định:
- Hành vi của Phan Thành H đủ yếu tố cấu thành tội “Giết người” theo điểm d khoản 1 Điều 93 BLHS 1999 (giết người đang thi hành công vụ);
- Đồng thời phạm tội “Làm giả tài liệu của cơ quan, tổ chức”.
Tuyên bố bị cáo Phan Thành H phạm tội: “Giết người” và tội “Làm giả tài liệu của cơ quan, tổ chức”, bị cáo Từ Công T phạm tội “Làm giả tài liệu của cơ quan, tổ chức”.
Căn cứ tính chất, mức độ hành vi phạm tội, nhân thân và các tình tiết giảm nhẹ, Tòa án cấp sơ thẩm tuyên:
- Bị cáo Phan Thành H chịu hình phạt chung 10 năm tù cho hai tội danh;
- Bị cáo Từ Công T bị xử phạt 02 năm tù.
b. Tòa án cấp phúc thẩm
Tòa án cấp phúc thẩm nhận định:
- H nhận thức rõ việc anh Đ là cảnh sát giao thông đang thi hành công vụ;
- Biết rõ hành vi điều khiển xe tải lao vào người và đánh lái hất xuống đường có thể gây chết người;
- Tuy không mong muốn hậu quả chết người xảy ra nhưng bỏ mặc hậu quả, thể hiện lỗi cố ý gián tiếp.
Hội đồng xét xử không chấp nhận kháng cáo của bị cáo Phan Thành H, giữ nguyên quyết định của bản án sơ thẩm; chấp nhận kháng cáo của bị cáo Từ Công T, giữ nguyên hình phạt và cho hưởng án treo, ấn định thời gian thử thách theo quy định của pháp luật.
II. Nội dung Án lệ
“[1] Lời khai nhận tội của bị cáo Phan Thành H và Từ Công T phù hợp với lời khai của người bị hại, lời khai của người làm chứng, kết luận giám định và các tài liệu chứng cứ khác có trong hồ sơ vụ án. Do đó, có đủ cơ sở kết luận: Vào khoảng 16 giờ 05 phút ngày 30-6-2017, bị cáo Phan Thành H điều khiển xe ô tô đầu kéo BKS: 77C-016.47 kéo theo sơmirơmoóc BKS: 77R-001.37, khi đi đến km 488 + 650 quốc lộ 1A thuộc địa phận xã K, huyện L, tỉnh Hà Tĩnh thì bị tổ tuần tra Phòng cảnh sát giao thông Công an tỉnh Hà Tĩnh dừng xe vì đã vi phạm về tốc độ (66/60km/giờ). Bị cáo Phan Thành H đã không chấp hành vì cho rằng mình không vi phạm tốc độ, nên đã tranh cãi và điều khiển xe đâm thẳng vào ông Nguyễn Anh Đ và ông Lê Hồ Việt A là cảnh sát giao thông đang làm nhiệm vụ, khi những người này đang đứng trước đầu xe ô tô. Ông Lê Hồ Việt A nhảy sang lề đường tránh được, còn ông Nguyễn Anh Đ buộc phải bám vào cọng gương chiếu hậu phía trước bên trái đầu xe. Phan Thành H tiếp tục điều khiển xe chạy với tốc độ cao, rồi bất ngờ đánh lái mạnh về phía bên trái vào sát giải phân cách giữa đường nhằm hất ông Nguyễn Anh Đ xuống đường để bỏ trốn. Hậu quả là ông Nguyễn Anh Đ bị rơi khỏi xe va vào giải phân cách cứng giữa đường, rồi rơi xuống đường. Phan Thành H bỏ mặc cho hậu quả xảy ra rồi tiếp tục điều khiển xe chạy trốn. Ông Nguyễn Anh Đ đã bị chấn thương sọ não, gãy chân, tổn hại sức khỏe 40%.
[3] Do có hành vi phạm tội nêu trên, Tòa án cấp sơ thẩm đã xét xử bị cáo Phan Thành H về tội “Giết người” và tội “Làm giả tài liệu của cơ quan, tổ chức” tội phạm và hình phạt được quy định tại điểm d khoản 1 Điều 93 và điểm b khoản 2 Điều 267 Bộ luật Hình sự năm 1999 là có căn cứ, đúng pháp luật.”
Án lệ số 18/2018/AL có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định lỗi và tội danh trong các hành vi chống người thi hành công vụ bằng phương tiện giao thông:
1. Làm rõ dấu hiệu lỗi cố ý gián tiếp trong tội Giết người
Người phạm tội không cần có ý định trực tiếp tước đoạt tính mạng, chỉ cần có đủ yếu tố sau đây đã đủ căn cứ xác định lỗi cố ý gián tiếp trong tội Giết người:
a. Nhận thức được hành vi nguy hiểm có thể gây chết người;
b. Vẫn thực hiện hành vi;
c. Bỏ mặc hậu quả xảy ra.
2. Phân biệt với tội Chống người thi hành công vụ
Khi hành vi chống đối có tính chất đặc biệt nguy hiểm, sử dụng phương tiện có khả năng gây chết người (xe tải, ô tô đầu kéo…), và hướng trực tiếp vào người thi hành công vụ, thì không chỉ dừng ở tội chống người thi hành công vụ, mà phải xử lý về tội Giết người.
3. Bảo vệ người thi hành công vụ
Án lệ khẳng định quan điểm xử lý nghiêm khắc các hành vi tấn công lực lượng chức năng trong khi thi hành nhiệm vụ, đặc biệt khi sử dụng phương tiện giao thông như công cụ nguy hiểm.
III. Trường hợp áp dụng án lệ
Án lệ số 18/2018/AL đã xác định rõ: trong trường hợp người điều khiển phương tiện khi bị cảnh sát giao thông yêu cầu dừng xe để kiểm tra, xử lý vi phạm mà có hành vi chống đối và điều khiển phương tiện gây thương tích cho lực lượng cảnh sát giao thông đang thi hành công vụ với tỷ lệ tổn thương cơ thể trên 30%, thì người lái xe phải bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội “Giết người” với tình tiết định khung là “Giết người đang thi hành công vụ”.
Như vậy, trong các vụ án có tình tiết tương tự, cơ quan tiến hành tố tụng phải nghiên cứu áp dụng Án lệ số 18/2018/AL để xem xét việc truy cứu trách nhiệm hình sự về tội “Giết người” hoặc “Cố ý gây thương tích” tùy thuộc vào tính chất, mức độ hành vi và lỗi của bị cáo.
Trên thực tế, nhiều vụ án có tình tiết tương tự sau đó đã được giải quyết theo hướng của Án lệ số 18, ví dụ:
1. Vụ án xảy ra tại tỉnh Bắc Giang tháng 9/2020, hai bị cáo là lái xe và chủ xe khách đã đâm tử vong một chiến sĩ Cảnh sát cơ động thuộc Công an tỉnh Bắc Giang. Tòa án đã tuyên phạt tổng cộng 37 năm tù, trong đó bị cáo Dũng bị phạt 19 năm tù, bị cáo Tuyển bị phạt 18 năm tù.
2. Ngày 22/8, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP Hà Nội đã ra quyết định khởi tố vụ án và tạm giữ hình sự hai thanh niên có hành vi điều khiển xe lao vào lực lượng Cảnh sát cơ động đang làm nhiệm vụ bảo vệ buổi hợp luyện A80 để điều tra về hành vi giết người.
Bài viết này được đội ngũ John Nguyen & Associates tổng hợp và xây dựng trên Án lệ số 18/2018/AL được Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao thông qua ngày 17/10/2018 và được công bố theo Quyết định số 269/QĐ-CA ngày 06/11/2018 của Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, từ nguồn Trang Tin Điện Tử Về Án Lệ của Tòa Án Nhân Dân Tối Cao.
